Co to jest urydyna? To nukleozyd zbudowany z zasady azotowej (uracylu) oraz cukru rybozy. Stanowi jeden z czterech podstawowych elementów RNA, a organizm potrafi ją wytwarzać sam. Jej działanie dotyczy przede wszystkim układu nerwowego: z urydyny powstają związki potrzebne do budowy błon komórkowych neuronów, a w badaniach na zwierzętach jej podawanie zwiększało liczbę synaps. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej o tym związku chemicznym!
Urydyna – co to jest i gdzie powstaje w organizmie?
Urydyna – co to jest z perspektywy biochemii? Należy do nukleozydów pirymidynowych, obok cytydyny i tymidyny. W komórkach ulega fosforylacji do monofosforanu urydyny (UMP), a następnie do trifosforanu (UTP). UTP uczestniczy w syntezie RNA, przemianach glikogenu i tworzeniu nukleotydów cytydynowych, potrzebnych do produkcji fosfolipidów.
Organizm wytwarza pirymidyny od podstaw lub odzyskuje je z rozkładanych kwasów nukleinowych. Stężenie urydyny we krwi reguluje głównie wątroba. U zdrowego dorosłego wynosi ono kilka mikromoli na litr i pozostaje dość stabilne. Mózg wytwarza niewiele własnych pirymidyn, więc w dużym stopniu korzysta z urydyny krążącej we krwi. Przez barierę krew–mózg przenoszą ją wyspecjalizowane transportery nukleozydów.
Czym różni się urydyna od UMP i trioctanu urydyny?
W suplementach najczęściej występuje monofosforan urydyny (UMP), zwykle w postaci soli dwusodowej. W przewodzie pokarmowym UMP traci resztę fosforanową i do krwi trafia jako urydyna, nie przenika więc do mózgu w niezmienionej formie. Popularność tej postaci wynika z dobrej rozpuszczalności i z tego, że właśnie ją stosowano w wielu badaniach.
Znacznie wyższą biodostępność ma trioctan urydyny. W USA jest on zarejestrowanym lekiem, stosowanym w dziedzicznej orotoacydurii oraz jako odtrutka po przedawkowaniu 5-fluorouracylu lub kapecytabiny. To produkt leczniczy, nie suplement diety.
Jak urydyna działa w mózgu?
Największy rozgłos przyniosły urydynie badania zespołu Richarda Wurtmana z Massachusetts Institute of Technology, publikowane od początku lat 2000. Wykazały one, że podawanie urydyny, choliny i DHA nasila u zwierząt produkcję fosfolipidów błonowych.
Jak urydyna wpływa na budowę błon neuronów?
Urydyna ma działanie przede wszystkim „surowcowe”. W neuronach zostaje przekształcona w UTP, następnie w CTP, a ten związek wraz z fosfocholiną tworzy CDP-cholinę. Z CDP-choliny powstaje fosfatydylocholina, główny fosfolipid błon komórkowych. Opisana sekwencja reakcji nosi nazwę szlaku Kennedy’ego.
Tempo tej syntezy zależy od dostępności substratów. Gdy w mózgu jest więcej urydyny, choliny i kwasu DHA, neurony wytwarzają więcej fosfolipidów, a w efekcie mają więcej materiału do budowy synaps. U myszoskoczków karmionych tymi trzema składnikami przez kilka tygodni obserwowano wyraźny wzrost gęstości kolców dendrytycznych w hipokampie oraz wyższy poziom białek synaptycznych. Najsilniejszy efekt dawało podawanie wszystkich trzech substancji naraz.
Czy urydyna wpływa na neuroprzekaźniki?
W badaniach na szczurach urydyna nasilała uwalnianie dopaminy w prążkowiu po stymulacji neuronów. Prawdopodobnie odpowiada za to większa liczba synaps i pobudzanie receptorów P2Y, reagujących na UTP. W modelach zwierzęcych dieta wzbogacona w urydynę, cholinę i DHA zwiększała też uwalnianie acetylocholiny. Bezpośrednim prekursorem acetylocholiny pozostaje jednak cholina, a urydyna działa tu pośrednio.
Urydyna – na co pomaga według badań?
Urydyna – na co pomaga, jeśli brać pod uwagę wyłącznie badania z udziałem ludzi? Jej działania nie potwierdzono jeszcze w dużych badaniach klinicznych, ale dotychczasowe wyniki dają przesłanki, że może wspierać:
- pamięć i sprawność umysłową, zwłaszcza u osób starszych i we wczesnym stadium choroby Alzheimera (badania preparatu Souvenaid),
- nastrój, bo w badaniach pilotażowych odnotowano łagodzenie objawów depresji,
- motywację i koncentrację, poprzez wpływ na uwalnianie dopaminy,
- zasypianie i jakość snu,
- ochronę neuronów w procesie starzenia się mózgu.
Najwięcej obiecujących danych dotyczy przyjmowania urydyny razem z choliną i kwasami omega-3. Dlatego te składniki często występują w jednym preparacie.
Urydynę spotyka się także w zestawach z innymi nukleotydami, budulcem RNA i DNA, np. w preparacie N-5 nukleotydy aktywny kompleks, zawierającym urydynę, cytydynę, inozynę, guanozynę i adenozynę oraz witaminę C i cynk.
Czy urydyna ma właściwości ochronne dla neuronów?
Najlepiej przebadano Souvenaid, żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Zawiera ona 625 mg UMP, cholinę, DHA, EPA, fosfolipidy, witaminy B6, B12, C i E, kwas foliowy oraz selen. W badaniach Souvenir I i Souvenir II osoby z łagodną chorobą Alzheimera uzyskały niewielką poprawę pamięci. Dwuletnie badanie LipiDiDiet objęło pacjentów w stadium prodromalnym. Nie osiągnięto w nim głównego punktu końcowego, odnotowano jednak wolniejsze pogarszanie się niektórych wskaźników i mniejszy zanik hipokampu. Wynika z tego, że urydyna ma właściwości wspierające pracę neuronów w określonych warunkach, choć efektu nie da się przypisać jej samej. W badaniu S-Connect, prowadzonym u osób z łagodną i umiarkowaną chorobą leczonych farmakologicznie, preparat nie spowolnił pogarszania się funkcji poznawczych.
Doniesienia dotyczące choroby Parkinsona pochodzą z modeli zwierzęcych i nie przełożyły się dotąd na zalecenia kliniczne.
Co wiadomo o wpływie urydyny na nastrój i sen?
U szczurów urydyna ma działanie podobne do leków przeciwdepresyjnych. W niewielkim otwartym badaniu z udziałem nastolatków z depresją w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej zastosowano trioctan urydyny i odnotowano zmniejszenie objawów. Uczestników było jednak kilku, a badanie nie miało grupy kontrolnej. Jeśli chodzi o sen, w latach 80. japońscy naukowcy opisali urydynę jako jedną z substancji ułatwiających zasypianie u szczurów.
Skąd czerpać urydynę?
Osoby chcące regularnie uzupełniać ten związek sięgają po gotowe preparaty, np. Urydyna 300 mg. Taka dawka w jednej porcji mieści się w zakresie stosowanym w suplementach i pozwala łatwo dopasować ilość do własnych potrzeb.
Czy dieta dostarcza wystarczająco dużo urydyny?
W żywności urydyna występuje głównie jako składnik RNA i nukleotydów. Dużo zawierają ich drożdże, podroby (wątroba, nerki) i ryby, np. sardynki. Nukleotydy obecne są również w mleku kobiecym, dlatego dodaje się je do mieszanek dla niemowląt. Doniesienia o dużej ilości urydyny w brokułach czy pomidorach nie mają solidnego potwierdzenia.
Znaczna część urydyny z pożywienia ulega rozkładowi w jelicie i wątrobie, więc zwykła dieta ma niewielki wpływ na jej poziom we krwi.
Czy urydyna jest bezpieczna?
W ilościach obecnych w suplementach i w preparacie Souvenaid urydyna jest na ogół dobrze tolerowana. Opisywano łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe i bóle głowy. W badaniach z bardzo wysokimi dawkami, rzędu kilku gramów dziennie, pojawiały się biegunka i gorączka.
Uwagi wymaga jedna interakcja. Urydyna zmniejsza toksyczność 5-fluorouracylu i kapecytabiny (na tym polega jej zastosowanie jako odtrutki), więc teoretycznie może osłabiać skuteczność tych leków. Osoby w trakcie chemioterapii nie powinny jej stosować bez zgody onkologa. Konsultacji lekarskiej wymagają też kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby z chorobami przewlekłymi oraz pacjenci przyjmujący leki działające na układ nerwowy.
FAQ
Co to jest urydyna?
To nukleozyd, jeden z elementów RNA. Organizm wytwarza go sam, a w mózgu wykorzystuje do produkcji fosfolipidów budujących błony neuronów.
Czy urydyna poprawia pamięć u zdrowych osób?
Korzystne efekty opisano głównie u zwierząt i u osób z wczesną chorobą Alzheimera przyjmujących preparat wieloskładnikowy.
Jaką dawkę urydyny się stosuje?
Suplementy z UMP zawierają zwykle 250–500 mg na porcję. Nie ustalono oficjalnej dawki zalecanej.
Z jakimi substancjami przyjmuje się urydynę?
Najczęściej z choliną i kwasami omega-3, zwłaszcza DHA. Te trzy składniki uczestniczą w tym samym szlaku syntezy fosfolipidów, a w badaniach na zwierzętach działały najsilniej razem.
Czy urydyna ma skutki uboczne?
Zwykle jest dobrze tolerowana, choć mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe lub ból głowy. Osoby leczone 5-fluorouracylem lub kapecytabiną nie powinny jej przyjmować bez konsultacji z lekarzem.