Podagrycznik pospolity ma właściwości lecznicze opisywane głównie przez medycynę ludową. Działa moczopędnie i łagodzi dolegliwości stawowe, a jego świeże liście przykłada się na rany i oparzenia. Część tych obserwacji znajduje wsparcie w badaniach laboratoryjnych i doświadczeniach na zwierzętach: wyciągi z rośliny zwiększały wydalanie moczu oraz obniżały stężenie kwasu moczowego. Przeczytaj nasz wpis blogowy i dowiedz się więcej o tej roślinie!
Jak rozpoznać podagrycznik pospolity?
Aegopodium podagraria to bylina z rodziny selerowatych (baldaszkowatych), pospolita w całej Polsce. Rośnie w lasach liściastych, zaroślach, parkach i ogrodach. Za sprawą długich, płożących się kłączy szybko zajmuje tam duże powierzchnie, dlatego ogrodnicy uważają go za uciążliwy chwast.
Roślina osiąga zwykle 30–100 cm wysokości. Łodyga jest pusta w środku, bruzdowana i w przekroju wyraźnie trójkanciasta. Liście są dwukrotnie trójdzielne, a poszczególne listki jajowate i piłkowane na brzegach. W czerwcu i lipcu pojawiają się płaskie baldachy drobnych białych kwiatów.
Nazwa rośliny pochodzi od greckiego słowa „podagra”, oznaczającego dnę moczanową. Podagrycznik uprawiano w przyklasztornych ogrodach i od średniowiecza stosowano przy bólach stawów. Angielska nazwa „goutweed” również nawiązuje do dny.
Z jakimi roślinami można go pomylić?
Rodzina selerowatych obejmuje gatunki silnie trujące, np. szczwół plamisty, szalej jadowity czy blekot pospolity. Przy samodzielnym zbiorze zwraca się uwagę na trzy cechy podagrycznika:
- trójkanciastą, bruzdowaną łodygę bez plam (szczwół ma łodygę obłą, pokrytą purpurowymi plamami),
- liście podzielone na trzy części, każda z trzema listkami,
- brak nieprzyjemnego, „mysiego” zapachu po roztarciu liścia.
Osoby bez doświadczenia w rozpoznawaniu roślin powinny kupować suszone ziele w sklepach zielarskich.
Co zawiera ziele podagrycznika?
Surowcem zielarskim jest ziele i liście, rzadziej kłącze. W liściach oznaczono:
- flawonoidy, głównie glikozydy kwercetyny i kemferolu,
- kwasy fenolowe, m.in. chlorogenowy i kawowy,
- poliacetyleny, np. falkarinol i falkarindiol,
- olejek eteryczny w niewielkiej ilości,
- witaminę C, karotenoidy oraz sole potasu, magnezu i żelaza.
Młode liście mają sporo witaminy C i białka, dlatego na wsiach jadano je wiosną jak szpinak. Za działanie moczopędne odpowiadają prawdopodobnie flawonoidy i potas. Działanie przeciwzapalne wiąże się ze związkami fenolowymi i poliacetylenami.
Czy podagrycznik pomaga przy dnie moczanowej?
Taka jest jego tradycyjna rola. W badaniach na szczurach wyciągi z ziela zwiększały ilość wydalanego moczu i obniżały stężenie kwasu moczowego we krwi, zwłaszcza przy sztucznie wywołanej hiperurykemii. Działały też ochronnie na nerki.
Należy jednak pamiętać, że napar z podagrycznika może wspierać leczenie dny, a nie zastąpić allopurynolu czy febuksostatu.
Podagrycznik pospolity – jakie ma właściwości?
W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach odnotowano ponadto:
- działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające, związane z obecnością flawonoidów i poliacetylenów,
- łagodne obniżanie poziomu glukozy we krwi u szczurów,
- aktywność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą wyciągów, sprawdzaną wyłącznie w probówce.
W medycynie ludowej podagrycznik stosowano też przy niestrawności, bólach reumatycznych i drobnych zmianach skórnych. Zgniecione świeże liście przykładano na ukąszenia owadów, oparzenia i stłuczenia. Te zastosowania wynikają z tradycji, a nie z badań.
Podagrycznik – dawkowanie i sposoby przygotowania
W przypadku podagrycznika sztywnych norm dawkowania brakuje, ale suplement z podagrycznika pospolitego może zawierać ekstrakt z ziela 500mg – zaleca się stosowanie raz dziennie.
Jak przygotować napar z podagrycznika?
Często stosowaną formą jest również napar:
- 1–2 łyżeczki suszonego ziela (ok. 1,5–3 g) zalać szklanką wrzącej wody,
- parzyć pod przykryciem przez 10–15 minut, następnie przecedzić,
- pić 2–3 razy dziennie między posiłkami.
Kurację prowadzi się zwykle przez 3–4 tygodnie, po czym robi się przerwę. W czasie picia naparu trzeba przyjmować odpowiednią ilość płynów, bo działanie moczopędne zwiększa ich utratę. Mocniejszy napar, przygotowany z podwójnej ilości ziela, nadaje się do okładów na skórę.
Czy można jeść świeże liście?
Tak, młode liście zbierane przed kwitnieniem są jadalne. Dodaje się je do sałatek, zup, farszów i koktajli, a smakiem przypominają nieco pietruszkę i marchew. Starsze liście stają się twardsze i bardziej gorzkie. Jako warzywo podagrycznik je się w ilościach kulinarnych, a nie w dawkach „leczniczych”.
Jak zbierać i suszyć ziele?
Liście zbiera się wiosną i na początku lata, przed kwitnieniem. Należy wybierać miejsca z dala od dróg, pól opryskiwanych środkami ochrony roślin i terenów przemysłowych. Ziele suszy się w cieniu, w przewiewnym miejscu, w temperaturze do 35–40°C. Potem przechowuje się je w szczelnym opakowaniu.
Kto nie powinien stosować podagrycznika?
Podagrycznik uchodzi za roślinę o niskiej toksyczności, ale nie oznacza to braku ograniczeń. Nie stosuje się go:
- w ciąży i podczas karmienia piersią, bo brakuje danych o bezpieczeństwie,
- u dzieci, z tego samego powodu,
- przy uczuleniu na rośliny selerowate, np. seler, marchew czy pietruszkę,
- przy obrzękach wynikających z niewydolności serca lub nerek, bo tu potrzebne są leki,
- przy ciężkich chorobach nerek.
Najczęstsze działania niepożądane to łagodne dolegliwości żołądkowe. Kontakt ze świeżym sokiem może u osób wrażliwych wywołać podrażnienie skóry, za co odpowiada prawdopodobnie falkarinol.
Czy podagrycznik wchodzi w interakcje z lekami?
Nie przeprowadzono badań interakcji, można je jednak przewidzieć na podstawie działania rośliny. Ostrożność zachowują osoby przyjmujące leki moczopędne i obniżające ciśnienie, bo działanie może się sumować. To samo dotyczy leków przeciwcukrzycowych, ze względu na wyniki badań na zwierzętach. Duże ilości świeżych liści, bogatych w witaminę K, mogą z kolei wpływać na działanie warfaryny i acenokumarolu. Przy stałym przyjmowaniu leków warto zapytać farmaceutę lub lekarza przed rozpoczęciem kuracji.
Czy podagrycznik zastąpi leczenie dny moczanowej?
Przy dnie moczanowej podstawą pozostają leki obniżające poziom kwasu moczowego, dieta uboga w puryny, ograniczenie alkoholu i odpowiednie nawodnienie. Napar z podagrycznika może być dodatkiem do takiego postępowania, najlepiej po uzgodnieniu z lekarzem.
FAQ
Na co pomaga podagrycznik pospolity?
W medycynie ludowej stosuje się go przede wszystkim przy dnie moczanowej, od której wziął nazwę, a także przy bólach stawów i zatrzymaniu wody w organizmie. Badania na zwierzętach potwierdzają działanie moczopędne i obniżające stężenie kwasu moczowego we krwi. Zewnętrznie świeże liście przykłada się na ukąszenia owadów, drobne oparzenia i stłuczenia.
Jak pić podagrycznik?
Najczęściej w formie naparu: 1–2 łyżeczki suszonego ziela zalewa się szklanką wrzątku i parzy pod przykryciem przez 10–15 minut. Napar pije się 2–3 razy dziennie między posiłkami, zwykle przez 3–4 tygodnie, a potem robi przerwę. W trakcie kuracji trzeba pamiętać o piciu wody, bo ziele zwiększa wydalanie płynów.
Czy podagrycznik jest jadalny?
Tak, to jedna z dawniej popularnych dzikich roślin jadalnych. Młode liście, zbierane wiosną przed kwitnieniem, można jeść na surowo w sałatkach albo gotować jak szpinak. Dobrze sprawdzają się też w zupach, farszach i pesto, a smakiem przypominają pietruszkę i marchew.
Czy podagrycznik można pomylić z trującą rośliną?
Tak, bo należy do tej samej rodziny co szczwół plamisty, szalej jadowity czy blekot pospolity. Podagrycznik ma trójkanciastą, bruzdowaną łodygę bez plam, a jego liście dzielą się na trzy części po trzy listki. Szczwół ma łodygę obłą, pokrytą purpurowymi plamami, i wydziela nieprzyjemny, „mysi” zapach. Kto nie ma pewności, powinien kupić suszone ziele w sklepie zielarskim.
Kto nie powinien pić naparu z podagrycznika?
Naparu nie zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią ani dzieciom, bo brakuje danych o bezpieczeństwie w tych grupach. Nie powinny go pić także osoby uczulone na rośliny selerowate oraz chorzy z niewydolnością serca lub nerek. Osoby przyjmujące leki moczopędne, obniżające ciśnienie lub przeciwcukrzycowe powinny najpierw skonsultować się z lekarzem, bo działanie może się sumować.