Saccharomyces boulardii: na co pomaga i co warto wiedzieć o tych drożdżakach?

Saccharomyces boulardii to drożdżaki wykorzystywane w wybranych preparatach probiotycznych. W przeciwieństwie do wielu dobrze znanych mikroorganizmów stosowanych w tego rodzaju produktach nie są bakteriami. Należą do grzybów jednokomórkowych, a ich właściwości od lat stanowią przedmiot badań mikrobiologicznych i klinicznych. Zainteresowanie nimi dotyczy przede wszystkim przewodu pokarmowego, w szczególności sytuacji związanych z antybiotykoterapią oraz niektórymi rodzajami biegunki. Warto jednak odróżnić biologiczne właściwości drożdżaków od wyników badań nad konkretnymi szczepami i od oświadczeń zdrowotnych, które wolno stosować w komunikacji dotyczącej suplementów diety.

Czym dokładnie są Saccharomyces boulardii, na co pomagały w poszczególnych badaniach klinicznych i jakie ograniczenia mają dostępne dowody? Odpowiedź wymaga uwzględnienia rodzaju preparatu, badanego szczepu, populacji uczestniczącej w badaniu oraz celu jego stosowania.

Czym są Saccharomyces boulardii?

Saccharomyces boulardii to drożdżaki zaliczane do gatunku Saccharomyces cerevisiae. W literaturze naukowej można spotkać również określenie Saccharomyces cerevisiae var. boulardii. Są to mikroorganizmy jednokomórkowe, które różnią się pod względem biologicznym od bakterii wykorzystywanych w preparatach probiotycznych. Wśród badanych szczepów szczególnie dobrze opisany jest Saccharomyces boulardii CNCM I-745.¹ Oznaczenie szczepu ma znaczenie, ponieważ wyników uzyskanych dla jednego mikroorganizmu nie można automatycznie przypisywać wszystkim przedstawicielom gatunku Saccharomyces boulardii. Pytanie, na co pomaga ich stosowanie, pojawia się przede wszystkim w kontekście badań nad zaburzeniami przewodu pokarmowego. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt zawierający te drożdżaki ma identyczne właściwości lub takie same wskazania.

Warto również wiedzieć, że drożdżaki nie są stałym składnikiem organizmu w takim samym znaczeniu jak niektóre mikroorganizmy naturalnie zasiedlające jelita. Po podaniu doustnym przechodzą przez przewód pokarmowy, a ich obecność ma charakter przejściowy.

Czym różnią się Saccharomyces boulardii od probiotyków bakteryjnych?

Preparaty probiotyczne kojarzą się najczęściej z bakteriami należącymi do określonych rodzajów, takich jak Lactobacillus czy Bifidobacterium. Saccharomyces boulardii stanowią odrębną grupę, ponieważ są drożdżakami. Ta różnica ma znaczenie dla ich budowy, metabolizmu oraz zachowania w określonych warunkach. Bakterie i drożdżaki różnią się między innymi organizacją komórki. Drożdżaki są organizmami eukariotycznymi, co oznacza, że mają jądro komórkowe. Bakterie należą natomiast do organizmów prokariotycznych. Różnica ta jest istotna także w kontekście antybiotyków. Wiele leków przeciwbakteryjnych oddziałuje na struktury lub procesy charakterystyczne dla komórek bakteryjnych. Drożdżaki nie mają wszystkich tych samych struktur, dlatego typowe antybiotyki przeciwbakteryjne nie działają na nie w identyczny sposób.

Co mówią badania o Saccharomyces boulardii podczas antybiotykoterapii?

Antybiotyki stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych mogą wpływać nie tylko na drobnoustroje odpowiedzialne za chorobę, ale również na bakterie naturalnie występujące w przewodzie pokarmowym. Jednym z możliwych działań niepożądanych antybiotykoterapii jest biegunka, której ryzyko zależy między innymi od rodzaju leku, czasu leczenia, wieku i stanu zdrowia pacjenta. W tym kontekście naukowcy od lat badają Saccharomyces boulardii. Na co pomaga stosowanie tych drożdżaków podczas antybiotykoterapii? Badania koncentrują się przede wszystkim na możliwości ograniczenia ryzyka biegunki związanej z przyjmowaniem antybiotyków. Temat ten uwzględniono również w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dziecięcego (ESPGHAN). Wskazano w nich Saccharomyces boulardii jako jeden z mikroorganizmów, które można rozważyć w profilaktyce biegunki związanej z antybiotykoterapią u dzieci, gdy istnieją wskazania do zastosowania probiotyku. Szczegółowe zalecenia i ocenę jakości dowodów przedstawiono w publikacji Szajewska H. i wsp., „Probiotics for the Management of Pediatric Gastrointestinal Disorders”, 2023.²

Należy jednak pamiętać, że zalecenia kliniczne dotyczą określonych szczepów i sytuacji medycznych. Nie można na ich podstawie przypisywać takich samych właściwości wszystkim suplementom diety zawierającym Saccharomyces boulardii.

Saccharomyces boulardii a biegunka

Biegunka nie jest odrębną chorobą, lecz objawem, który może mieć różne przyczyny. Może towarzyszyć zakażeniom wirusowym lub bakteryjnym, występować podczas przyjmowania określonych leków albo wiązać się z innymi zaburzeniami przewodu pokarmowego. Z tego powodu wyniki badań dotyczących jednego rodzaju biegunki nie muszą odnosić się do wszystkich pozostałych sytuacji. W ocenie znaczenia probiotyków istotne jest ustalenie, czy badano zapobieganie dolegliwościom, skrócenie czasu ich trwania czy inne parametry kliniczne. Jednym z mikroorganizmów badanych w tym zakresie są Saccharomyces boulardii. Na co pomaga ich stosowanie w przypadku ostrej biegunki u dzieci? Naukowcy analizowali między innymi wpływ podawania określonych szczepów na czas utrzymywania się objawów. Wytyczne ESPGHAN wskazują, że preparaty zawierające Saccharomyces boulardii mogą być rozważane w postępowaniu przy ostrym zapaleniu żołądka i jelit u dzieci. Jednocześnie jakość dostępnych dowodów oceniono jako niską, a siłę zalecenia jako słabą. Oznacza to, że wyniki badań sugerują możliwe korzyści w określonych sytuacjach, ale nie pozwalają na formułowanie jednoznacznych twierdzeń o skuteczności. Podstawą postępowania w przypadku biegunki pozostaje odpowiednie nawadnianie. Szczególnie ważne jest ono u małych dzieci, osób starszych i pacjentów, u których utrata płynów może szybko doprowadzić do odwodnienia.

W przypadku krwi w stolcu, silnego bólu brzucha, objawów odwodnienia, wysokiej gorączki lub przedłużających się dolegliwości konieczna jest konsultacja medyczna. Samodzielne przyjmowanie preparatów z drożdżakami nie powinno opóźniać diagnostyki.

Saccharomyces boulardii a mikrobiota jelitowa

Mikrobiota jelitowa to zbiorowisko mikroorganizmów występujących w przewodzie pokarmowym. Obejmuje przede wszystkim bakterie, ale także inne grupy organizmów, w tym grzyby i wirusy. Jej skład może różnić się między poszczególnymi osobami i zmieniać pod wpływem wielu czynników. Na mikrobiotę oddziałują między innymi sposób odżywiania, wiek, stosowane leki i przebyte choroby. Szczególne znaczenie ma antybiotykoterapia, ponieważ leki przeciwbakteryjne mogą wpływać na liczebność określonych grup bakterii. W badaniach dotyczących zmian zachodzących w mikrobiocie jelitowej analizowano również Saccharomyces boulardii. Na co pomaga obecność tych drożdżaków w przewodzie pokarmowym? Naukowcy sprawdzali między innymi, czy ich podawanie wiąże się ze zmianami składu mikrobioty po antybiotykoterapii. W części badań zaobserwowano różnice w przebiegu tych zmian, jednak ich znaczenie zależy od zastosowanej metody badawczej i analizowanej grupy. Nie należy przy tym zakładać, że przyjmowanie Saccharomyces boulardii prowadzi do trwałego zasiedlenia jelit przez te drożdżaki. Ich obecność po podaniu doustnym ma charakter przejściowy.

Saccharomyces boulardii a zakażenie Clostridioides difficile

Clostridioides difficile to bakteria, która może powodować zakażenia przewodu pokarmowego, szczególnie u osób, które wcześniej przyjmowały antybiotyki. Zakażenie może objawiać się biegunką, a w cięższych przypadkach prowadzić do poważnych powikłań. W badaniach naukowych analizowano różne sposoby ograniczania ryzyka zakażeń tą bakterią, w tym stosowanie wybranych probiotyków. Jednym z badanych mikroorganizmów były Saccharomyces boulardii. Na co pomaga ich stosowanie w tym kontekście? Naukowcy oceniali przede wszystkim możliwość zapobiegania zakażeniom u określonych grup pacjentów, a nie leczenia już rozpoznanej choroby. Warto jednak zaznaczyć, że zalecenia organizacji medycznych dotyczące stosowania probiotyków nie są jednolite. Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne (AGA) w wytycznych z 2020 roku warunkowo sugerowało stosowanie wybranych probiotyków, w tym Saccharomyces boulardii, w profilaktyce zakażenia C. difficile u dorosłych i dzieci otrzymujących antybiotyki. W przypadku już rozpoznanego zakażenia zalecało natomiast stosowanie probiotyków wyłącznie w ramach badań klinicznych. Rozróżnienie tych sytuacji przedstawiono w dokumencie American Gastroenterological Association, „Role of probiotics in the management of gastrointestinal disorders”, 2020.³

Saccharomyces boulardii a bezpieczeństwo stosowania

Preparaty zawierające żywe mikroorganizmy nie są odpowiednie dla każdej osoby. Ich bezpieczeństwo zależy między innymi od stanu zdrowia, rodzaju preparatu i obecności czynników zwiększających ryzyko powikłań. W przypadku Saccharomyces boulardii szczególną ostrożność należy zachować u osób z istotnie osłabioną odpornością, pacjentów w ciężkim stanie oraz osób z założonym cewnikiem do żyły centralnej. W tych grupach opisywano rzadkie, ale poważne przypadki fungemii, czyli obecności grzybów we krwi. Na co pomaga stosowanie tych drożdżaków, to tylko jedna z kwestii, które należy rozważyć przed wyborem preparatu. Równie ważne są przeciwwskazania, możliwe działania niepożądane i warunki bezpiecznego stosowania. Europejska Agencja Leków ⁴ zwracała uwagę na ryzyko fungemii związanej ze stosowaniem produktów leczniczych zawierających Saccharomyces boulardii, szczególnie w wymienionych grupach pacjentów.

Saccharomyces boulardii w suplementach diety i produktach leczniczych

Saccharomyces boulardii mogą występować w produktach należących do różnych kategorii prawnych. Na rynku dostępne są zarówno suplementy diety, jak i produkty lecznicze zawierające określone szczepy tych drożdżaków. To rozróżnienie jest szczególnie ważne podczas czytania informacji o zastosowaniu preparatu. Produkt leczniczy jest oceniany zgodnie z przepisami dotyczącymi leków i może mieć określone wskazania terapeutyczne. Suplement diety jest natomiast środkiem spożywczym przeznaczonym do uzupełniania normalnej diety. Warto o tym pamiętać, analizując informacje dotyczące Saccharomyces boulardii. Na co pomaga konkretny produkt leczniczy, wynika z jego zatwierdzonych wskazań i dokumentacji. Nie oznacza to jednak, że takie same właściwości można przypisywać suplementom diety zawierającym te drożdżaki. W przypadku suplementów znaczenie mają przepisy regulujące oświadczenia żywieniowe i zdrowotne. Samo istnienie badań klinicznych nie oznacza, że producent może swobodnie posługiwać się twierdzeniami o zapobieganiu chorobom lub ich leczeniu. W Unii Europejskiej informacje o dopuszczonych i niedopuszczonych oświadczeniach można sprawdzić w Rejestrze oświadczeń zdrowotnych Komisji Europejskiej.⁵

Saccharomyces boulardii: jak oceniać informacje o ich właściwościach?

W ocenie właściwości probiotyków ważne jest rozróżnienie badań laboratoryjnych od badań klinicznych prowadzonych z udziałem ludzi. Wyniki uzyskane w laboratorium nie zawsze przekładają się na efekty obserwowane u pacjentów. Dotyczy to również Saccharomyces boulardii. Na co pomaga stosowanie tych drożdżaków według badań naukowych? Odpowiedź zależy przede wszystkim od badanego szczepu, celu badania, liczby uczestników i uzyskanych wyników.

Nie można zakładać, że wszystkie preparaty zawierające Saccharomyces boulardii mają identyczne właściwości. Należy odróżniać biologiczne funkcje drożdżaków od potwierdzonych wyników badań klinicznych oraz oświadczeń zdrowotnych dopuszczonych dla konkretnego produktu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy Saccharomyces boulardii to bakterie?

Nie. Saccharomyces boulardii są drożdżakami, czyli jednokomórkowymi grzybami. Różnią się budową i metabolizmem od bakterii wykorzystywanych w wielu preparatach probiotycznych.

Czy Saccharomyces boulardii można stosować podczas antybiotykoterapii?

Drożdżaki różnią się od bakterii pod względem wrażliwości na typowe antybiotyki przeciwbakteryjne. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat zawierający Saccharomyces boulardii jest odpowiedni dla każdej osoby przyjmującej antybiotyk. Należy uwzględnić rodzaj produktu, stan zdrowia i zalecenia specjalisty.

Czy Saccharomyces boulardii na stałe zasiedlają jelita?

Nie jest to ich typowa cecha. Po podaniu doustnym obecność tych drożdżaków w przewodzie pokarmowym ma charakter przejściowy.

Czy Saccharomyces boulardii są odpowiednie dla dzieci?

Niektóre szczepy były badane u dzieci, a wytyczne medyczne uwzględniają je w określonych sytuacjach klinicznych. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt nadaje się do stosowania w dowolnym wieku. Należy kierować się informacjami dotyczącymi konkretnego preparatu i zaleceniami lekarza.

Czy Saccharomyces boulardii mogą powodować działania niepożądane?

Tak. Jak w przypadku innych preparatów zawierających żywe mikroorganizmy, możliwe są działania niepożądane. Szczególne znaczenie ma ryzyko poważnych powikłań u osób z ciężkimi zaburzeniami odporności, w stanie krytycznym oraz z cewnikiem do żyły centralnej.

Czy każdy preparat z Saccharomyces boulardii ma takie same właściwości?

Nie. Produkty mogą różnić się szczepem, ilością mikroorganizmów, składem i kategorią prawną. Wyników badań dotyczących jednego szczepu lub produktu leczniczego nie należy automatycznie odnosić do wszystkich suplementów diety.

Przypisy:

1. Kaźmierczak-Siedlecka K. i wsp., Saccharomyces boulardii CNCM I-745: A Non-bacterial Microorganism Used as Probiotic Agent in Supporting Treatment of Selected Diseases, 2020. Publikacja naukowa dotycząca charakterystyki drożdżaków Saccharomyces boulardii CNCM I-745 i ich zastosowań badanych w medycynie. PubMed.

2. Szajewska H. i wsp., Probiotics for the Management of Pediatric Gastrointestinal Disorders: Position Paper of the ESPGHAN Special Interest Group on Gut Microbiota and Modifications. „Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition”, 2023, 76(2), s. 232–247. DOI: 10.1097/MPG.0000000000003633. Wytyczne dotyczące stosowania określonych szczepów probiotycznych u dzieci, między innymi w kontekście biegunki związanej z antybiotykoterapią.

3. American Gastroenterological Association (AGA), Role of Probiotics in the Management of Gastrointestinal Disorders, 2020. Wytyczne kliniczne dotyczące stosowania probiotyków w wybranych zaburzeniach przewodu pokarmowego, w tym w kontekście zakażeń Clostridioides difficile. Oficjalna publikacja AGA.

4. European Medicines Agency (EMA), Saccharomyces boulardii: CMDh Scientific Conclusions and Grounds for the Variation, Amendments to the Product Information and Timetable for the Implementation, PSUSA/00009284/201702, 2017. Dokument dotyczący bezpieczeństwa produktów leczniczych zawierających Saccharomyces boulardii, w szczególności ryzyka fungemii u pacjentów z określonymi czynnikami ryzyka. Dokument EMA (PDF).

5. Komisja Europejska, EU Register of Nutrition and Health Claims Made on Foods (Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności). Oficjalny rejestr informacji o oświadczeniach zdrowotnych i żywieniowych stosowanych w komunikacji dotyczącej żywności. Rejestr Komisji Europejskiej.